KASUSASTRAAN BALI ANYAR

1. Tatujon Malajahin Kasusastraan Bali Malajahin kasusastraan Bali nenten ja wantah melajah mabaos Bali, nanging madue tatujon sane dalem, luiripun: Nyanggra Budaya: Ngajegang tetamian leluhur mangda nenten punah ring sajeroning galah. Pangweruhan (Edukasi): Maweh ajah-ajahan moral, etika, lan tata krama ring krama. Hiburan: Dados sarana panglipur sane madue nilai seni tegeh. Identitas: Nincapang rasa bangga dados krama Bali sane madue sastra sane unik. 2. Teges Kasusastraan Bali Anyar Kasusastraan Bali Anyar inggih punika reriptan sastra sane metu sasampun kawéntenan pangaruh saking sastra Barat (Modern). Sastra puniki nenten malih kaiket antuk uger-uger tradisional sakadi uger-uger guru lagu utawi pada lingsa ring pupuh. Sastra puniki madasar antuk pakayunan bebas sang pangawi (penulis). 3. Ceciren/Ciri-ciri Kasusastraan Bali Anyar Bebas: Nenten kaiket antuk uger-uger (sakadi pupuh utawi sloka). Identitas Pangawi: Jenama sang pangawi (penulis) kasurat jangkep (nenten anonim). Tema: Ngambil unteng pikobet uripan ring jagat sekala (sosial, tresna, politik, lingkungan). Basa: Nganggen basa Bali sane lumrah (modern) lan prasida kacampur antuk basa lianan. Media: Katah kawedar ring majalah, koran, utawi buku. 4. Unsur-Unsur sane Ngawangun Puisi Bali Anyar Puisi Bali Anyar kawangun antuk kalih unsur utama: A. Unsur Fisik (Struktur) Diksi: Pamilihan kruna sane lengut. Imaji: Gambaran sane metu ring keneh ritatkala ngwacen. Majas (Gaya Bahasa): Upama, perumpamaan, utawi personifikasi. Rima/Ritme: Angkihan suara ring kecap kruna. B. Unsur Batin (Struktur Batin) Unteng (Tema): Ide pokok puisi. Rasa: Pikayunan sang pangawi ngeninin tema. Nada: Sikap sang pangawi majeng ring sang sane ngwacen (ngajahin, nyindir, lsp). Amanat: Pesen sane jagi kasuksmayang. 5. Tata Cara Ngawacen Puisi Bali Anyar Ritatkala ngwacen puisi (deklamasi), patut nganutin uger-uger 4W: 1.Wicara: Ngresepang daging puisi (interpretasi). 2.Wiraga: Olah tubuh utawi gerak semita (ekspresi) sane manut ring daging puisi. 3.Wirama: Intonasi suara, tegeh endép suara, lan lagun nembang. 4.Wirasa: Penghayatan, ngrasayang daging puisi mangda prasida ngrangsuk ring ati. 6. Tata Cara Nyurat Puisi Bali Anyar 1.Nentuang Tema: Pilih unteng keneh sane jagi kasurat (umpami: alam Bali). 2.Ngumpulang Kruna: Pilih kruna-kruna sane madue nilai seni (estetik). 3.Ngolah Imajinasi: Nganggen gaya basa mangda puisine nenten "datar". 4.Nyurat: Nyusun kruna-kruna dados bait-bait puisi. 5.Editing: Ngwacen malih lan muat pabaosan sane kirang manut. 7. Contoh Puisi Bali Anyar lan Pangawine Warsa Murda (Judul) Pangawi (Penulis) 1968 Basa Bali Suntari Pr. 1970 Galang Bulan Made Sanggra 1980 Bali Ngurah Parsua 2000 Mati Nguda I Gede Gita Purnama Warsa Murda (Judul) Pangawi (Penulis) 1968 Basa Bali Suntari Pr. 1970 Galang Bulan Made Sanggra 1980 Bali Ngurah Parsua 2000 Mati Nguda I Gede Gita Purnama 1. Tatujon Malajahin Puisi Bali Anyar Malajahin Puisi Bali Anyar matiosan ring mlajahin tembang tradisional (Pupuh). Tatujonnyane inggih punika: Nglimbakang Kreativitas: Ngicenin galah ring para jana (krama) mangda prasida ngwedar pikayunan sane mardika (bebas) nenten kaiket uger-uger kuno. Ngajegang Basa Bali: Dados sarana mangda basa Bali tetep urip lan update ring sajeroning panglimbak aab jagate. Nincapang Rasa Seni: Malajah ngrasayang kawentenan basa sane lengut (estetika) lan mabuat. Dokumentasi Sosial: Puisi puniki prasida dados gegambaran kahanan jagat Bali ring aab modern puniki. 2. Teges Puisi Bali Anyar Puisi Bali Anyar inggih punika silih tunggil karya sastra Bali sane kawangun antuk basa Bali sane bebas, nenten kaiket antuk uger-uger sakadi guru lagu, guru wilang, lan pada lingsa (uger-uger Puisi Bali Purwa/Tradisional). Puisi puniki kabaos "Anyar" utawi modern santukan ius saking sastra Indonesia lan Barat sampun ngranjing, sane ngutamanang ekspresi jiwa lan kawentenan lara-pati ring jagat sekala. 3. Ceciren (Ciri-ciri) Puisi Bali Anyar Mangda dangan ngresepang, puniki ceciren sane pinih utama ring Puisi Bali Anyar: Bebas saking Uger-uger: Nenten nganggen pada lingsa (jumlah baris lan suara ring pamuput lengkara). Pangawi bebas nentuang kudang baris sane jagi kasurat ring abait. Wenten Jenama Pangawi: Kasurat jangkep sira sane ngawi (penulisnyane), matiosan ring sastra kuno sane katah kabaos anonim. Unteng (Tema) Sane Modern: Tema sane kaangkat madasar antuk kahanan jagat mangkin, sakadi: tresna asih (percintaan), kritik sosial, lingkungan, lan paundukan kauripan sarahina. Pamilihan Kruna (Diksi): Nganggen basa Bali sane lumrah (padu) lan prasida ngranjingang kruna-kruna anyar utawi serapan. Madue Murda (Judul): Makasami puisi pastika madue murda sane manut ring dagingne.

Pembelajaran interatif aksara bali

BAHAN AJAR AKSARA BALI
SOROHAN MIWAH FUNGSI AKSARA BALINÉ

Belajar dikerjakan bertahap, satu halaman per tahap. Tahap berikutnya baru terbuka setelah tahap yang sedang dikerjakan selesai. Aktifkan "Mode belajar" lalu klik kartu atau baris untuk melihat tulisan latinnya.

Om Swastiastu, Rahajeng rauh Siswa Shakti!

Sadurung malajah, ngiring ngelingang aksara antuk game kuis puniki.

Kuis Awal1. Wréastra2. Sualalita3. Wianjana4. Aksara SuciPos Tes (5 soal)Rangkuman

GAME KUIS AKSARA WRÉASTRA

Tebak tulisan latin dari aksara yang tampil. Ada 10 soal acak dari 18 aksara wréastra.

1. AKSARA WRÉASTRA

Aksara Baliné sané lumrah kajahin alit-alité saking SD rauh ring SLTA miwah perguruan tinggi ring Bali akéhnyané 18 (pelekutus), sané ketah kabaos abjad aksara Bali. Abjad aksara Bali punika sané sujatiné mawasta aksara Wréastra, inggih punika aksara Baliné sané kanggén nyuratang basa Bali lumrah. Tegesnyané, yéning pacang nyurat basa Bali sané lumrah, sané nénten madaging campuhan basa Kawi miwah Sansekerta, pacang prasida kasurat antuk abjadé sané pelekutus punika.

Upami yéning nyurat lengkara:

1) I mémé mablanja ka peken.

2) Titiang nenten maderbé jinah.

Malarapan pamineh ring ajeng, sané ngranjing ring sorohing aksara wréastra inggih punika abjad aksara Baliné kadi ring sor puniki (baris atas: aksara; baris bawah: gantungannya).

ha
na
ca
ra
ka
da
ta
sa
wa
la
ma
ga
ba
nga
pa
ja
ya
nya

Sajeroning aksara wréastra punika pacang sidha masuara janten wenten penganggenné, luir pengangge aksarané minekadi:

A. Panganggé Aksara Bali

Manut buku Pedoman Pasang Aksara Bali, panganggé aksara Baliné kabinayang dados tigang soroh, inggih punika: (1) panganggé suara, (2) panganggé ardasuara, miwah (3) panganggé tengenan.

1. Panganggé Suara

ulutaléngtaléng détyatedong

1) Sané magenah ring luhuring aksara: ulu, ulusari, ulucandra, uluricem, pepet.
2) Sané magenah ring ajeng aksara: taléng, taléng détya.
3) Sané magenah ring ungkurin aksara: tedong.
4) Sané magenah ring sorin aksara: suku, suku ilut.

Catatan: tanda ulusari, ulucandra, uluricem, pepet, suku, dan suku ilut tidak tampil pada file sumber, sehingga hanya ditulis namanya.

2. Panganggé Ardasuara

Sané kabaos panganggé ardasuara wantah wangun gantungan aksara ardasuara kadi ring sor!

nanyagantungan lasuku kembungcakra/guwungguwung macelek

Siosan dados pengangge aksara ardasuara mateges aksara setengah suara. Wénten patpat aksara Baliné sané kabaos aksara ardasuara, inggih punika:

y (ya)l (la)w (wa)r (ra)

Kabaos setengah suara, duaning aksara ardasuarané puniki madué wiguna kekalih. Yéning kasurat majajar ipun pinaka wianjana, nanging yéning kasurat pinaka gantungan ipun pateh kadi suara (vokal). Uratiang conto ring sor!

sangsayasengkalawibhawaanggara

Ring sasuratan puniki, makasami ( ) punika pinaka wianjana (konsonan), nanging ring sasuratan ring sor puniki ipun pinaka suara.

tabiasuklasatuacandra

3. Panganggé Tengenan

Tengenan inggih punika aksara wianjana ring ungkurin kruna sané nénten kasambungin antuk suara, utawi aksara wianjana ring panguntat kruna. Conto kruna-kruna matengenan, mapamuput antuk wianjana kadi puniki.

katak (tengenan k)kacang (tengenan ng/cecek)uyah (tengenan h/bisah)sekar (tengenan r/surang)

Malarapan conto baduur, sané kabaos panganggé tengenan luiripun: