ᬑᬁ ᬲ᭄ᬯᬲ᭄ᬢ᭄ᬬᬲ᭄ᬢᬸ

“ TRI HITA KARANA PINAKA ANGGE DASAR NEPASIN PANGLIMBAK COVID-19”. (PIDARTA MENGENAI COVID-19)

“OM SWASTIASTU”

 

Atur uningayang titiang majeng :

Bapak Kepala SMK N 2  Denpasar sane mustikayang titiang,

Bapak/Ibu guru sane kusumayang titiang,

Para panuriksa sane dahat singgihang titiang,

Taler Ida dane  para semeton pemilet pacentokan mapidarta basa bali puniki sane tresna sihin titiang.

 

            Angayubagia aturang titiang majeng ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa, duaning sangkaning sih asung kerta wara nugrahan ida, mawinan titiang ping kalih ida dane sinareng sami prasida ngamolihang kerahayuan, turmaning prasida mapadu wedana ring rahinane becik kadi mangkin. Gargita dahat manah titiang riantukan sampun kaicenin galah matur amatra, nganenin indik murdan pidartan titiang “ TRI HITA KARANA PINAKA ANGGE DASAR NEPASIN PANGLIMBAK COVID-19”.

Ida-dane Pamiarsa sane kasumayang titiang,

Mogi asung kerta wara nugraha Ida Sang Hyang Widhi Wasa, prasida nemu margi sane antar majeng ring sikian titiang kaping kalih ida dane sinareng sami, prasida ngamangguhang karahayuan ring sajeroning utsaha. Ida dane sareng sami, sayuwakti sekadi mangkin, rumasa sami sampun uning ring kawentenan kauripane, pamekas iriki ring Bali sane ketah kauningin, kantos mangkin kawentenan covid 19 kantun nglimbak ngiusin jagate sami.  Kawentenan pandemi virus corona ngemargiang  pikobet ring makesami wewidangan. Nenten wantah ring kesehatan kemanten nanging ring widang ekonomi, sosial, agama, pendidikan masi sampun keni.

 

Inggih ida dane sane dahat suksmayang titiang, sane mangkin titiang ngaturang indik wacana “Tri Hita Karana Pinaka Angge Dasar Nepasin Panglimbak Covid-19”. Lengkara tri hita karana punika kawangun antuk tigang kruna, inggih punika : Tri, Hita miwah Karana. Kruna tri punika maarti tiga, kruna Hita artinipun harmonis, tur kruna Karana punika mearti Pengawi. Dadosne “Tri Hita Karana” punika artinipun wantah tiga hubungan sane ngawesanayang kerahayuan utawi keharmonisan. Tri Hita Karana puniki kepah dados tiga, inggih punika Parhyangan, Pawongan, miwah Palemahan.

Parhyangan inggih punika pasewitran sane kewangun marep ring Ida Sang Hyang Widhi. Inggian laksana sane kalaksanayang nenten ja wenten tios wantah pebuat sane nyihnayang rasa bhakti ring Hyang Widhi, upaminipun wantah ngelaksanayang acara ngayah ring parhyangan utawi Pura-pura, ngelaksanayang persembahyangan nyabran purnama. Yening selehin ring kawentenanne mangkin pinab rered kawentenanne, duaning makeh medal swalapatra sne ngawatesin indik pamargi Aci/piodalan saking makudang-kudang pamerintahan. Yening kadi asapunika punapike Idadane napenin? Napike iraga jagi meneng manten nenten jagi  ngamargiang aci? Inggih idadane sami, yening solohang ring padewekan titiange, iraga wantah jadma sane nenten paripurna, ngiring iriki sampun iraga patut uleng ngastiti tur ngamargiang yadnya ring Ida Sang Hyang Widi. Asung kerta waranugrahaIda iraga sami kaimpasan saking ius covid-19 puniki. Iraga mangdane naler nenten tungkas ring guru wisesa prasida iraga ngamargiang aci antuk nganutin protokol kesehatan saha iriki naler mangda kasokong oleh guru wisesa.

Pawongan inggih punika pasewitran sane kawangun marep ring nyama braya utawi para jana sami melarapan antuk saling asih lan asuh nyaga kawentenan peraketan manyama braya. Ngeninin indik pandemi nenten ja ngahalangin iraga mangda rumaket asah asih asuh sareng sawitra miwah kaluarga. Punika mawinan iraga mangdane lingu tur urati ring kasehatan dewek stata ngawacikin tangan, ngangge masker tur nyaga kawentenan wates dewek sareng samaton tiosan utawi nginggilang protokol kesehatan. Titiang sane mangkin jagi ngaturang makudang-kudang conto pakaryan sane prasida kalaksanayang mangda prasida rumaket sareng kulawarga tur samaton. Iraga dados mapupul utawi ngawedarang kahanan iraga sareng samaton lianan anggen media sosial chatting, video call, utawi anggen aplikasi Zoom miwah Google Meet.

Yening sampun presida ngelaksanayang saling asih lan asuh puniki pastika iraga pacang ngemanggihang sane kewastanin rahayu masewitra ring jagate. Ring bali sampun ngelaksanayang konsep puniki sane kemargiang ring soang-soang desa pekraman. Desa pekraman puniki taler pinaka ciri jagat bali, duaning konsep desa pekraman wantah wenten ring bali kemanten. Ring desa pekraman wenten sane kawastanin awig-awig. Awig-awig puniki wantah titi laksana sane patut kemargian ring sajeroning menyama braya.

Palemahan inggih punika pasewitran sane kalaksanayang marep ring gumi genah iraga sareng sami maurip. Yening iraga presida ngewangiang gumi utawi jagate, pastika iraga pacang rahayu ngantos riwekas turmaning nenten wenten malih sane kawastanin biuta sane kakardi olih jagat. Yening kilitang ring kawentenan nepasin covid-19, palemahan puniki mangda tetep kaupapira becik mangdane panglimbak covid niki matilar, sinalih tunggil minabang titiang sakdi iraga nyaga karesikan palemahannyane antuk stata nyemprotang dispecthand ring sajerong wewidangan palemahan puniki mangda krama sida ngrasayang nenten jejeh.

Punika wawu sampun atur uningayang titiang inggian kasuksman Tri Hita Karana sane setata kemargiang ring jagat bali. Yening konsep puniki presida setata kelaksanayang, pastika jagat bali piniki pacang setata ajeg. Punika mawinan Tri Hita Karana punika patut pinaka dasar angge nepasin kawentenan covid-19

Inggih ida dane sane banget tresna asihin  titiang, cutet atur titiang, ngiring mangkin sareng sami mautsaha tunggaling kahyune ring sajeroning ngemargiang laksana lingu ring protokol kasehatan selamin iraga maurip ring jagate kadasarin antuk ngelaksanayang Tri Hita Karana.

Inggih Idadane sareng sami sane wangiang titiang, asapunika sane prasida aturang titiang ring galahe sane becik puniki. Matur suksma titiang majeng ring uratian ida dane sinareng sami, manawi wenten sane tan kearsa ring manahe soang-soang lugrayang titiang nunas geng rena sinampura. Inggih puputang titiang antuk parama santih.

 

“OM SANTIH, SANTIH, SANTIH OM”

 

 

 

 

 

 

 

CONTOH SAMBRAMAWACANA I

 

SAMBRAMA WECANA SANG YADNYAMANA

RING RESEPSI PAWIWAHAN

Inggih Nawegang titiang

Mantuk ring Ida-dané para atiti lan para uleman sareng sami.

Pinih riin lugrayang titiang ngaturang suksmaning manah ping banget, duaning sampun suéca ugi Ida-dané uleman sami nagingin pengaptin titiang, mawinan sregep pangrauh druwené kadi mangkin.

 

"Om Swastyastu"

Ida-dané para atiti lan uleman sinamian sané tresna asihin titiang.

Lugrayang riin titiang nyinahang rasa angayubagia majeng ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa, duaning sampun majanten wantah sangkaning asung kerta wara nugrahan Ida, mawinan titiang pingkalih Ida dané prasida mangguh kerahajengan turmaning prasida kacunduk ring genahé puniki sekadi mangkin.

Mantuk ring keledangan Ida-dané ngerauhin keluargan titiang saha muat bebaktan sané rahat-rahat pisan, boya lali taler titiang ngaturang prama suksema. Sakéwanten ledangang pisan, duaning majanten titiang nénten pacang mersidayang nguales pasuécan Ida dané antuk arta brana. Dumogi Ida Sang Hyang Parama Wisesa asung mapaica panguales mantuk ring pasuécan Ida-dané sareng sami.

Selanturipun, duaning indik genah titiang nyanggra sapangrauh Ida dané dahating kosek tur maning kaon pisan, suéca ugi Ida dané ngampurayang. Ampura ping banget taler tunas titiang pét pradé wénten atur titiang miwah tatakrania kulawargan titiang sané nénten manut ring arsa, ri tepengan nyangra sapangrauh Ida dané sareng sami.

 

Ida dané para atiti lan uleman sané wangiang titiang

Mungguing dudonan karya sané prasida laksanayang titiang akuluarga tepengan mangkin inggih punika :

1.    Inuni semeng sampun kamargiang upacara matatah, sané kamiletin antuk adi-adi miwah kaponakan titiang sareng lelima.

2.    wusan punika taler sampun kemargiang upacara masakapan utawi makala-kalan mantuk ring sang alaki rabi.

3.    yening nénten wénten pialang punapa-punapi, malih ajebos sawatara jam tiga jagi kalanturan parikrama majauman merika ka Désa Ubud.

Inggih, kadi asapunika indik pidabdab titiang akluwarga nglaksanayang pailén-ilén upacara rahinané mangkin.

Sané mangkin titiang nunas galah samatra anggén titiang nyinahang anggan sang alaki rabi makakalih mangda nénten Ida dané “wruh ring rupa tan wruh ring aran”. Mungguing sang sane mawiwaha rahina mangkin wantah puniki kaponakan titiang sane mawasta I Made Darmika, sareng puniki Ni Luh Sarini. Sekadi sampun kauningan, punika sane lanang tamat ring fakultas ekonomi, masematon sareng tiga, mangkin makarya ring PT Lembah Agung. Raris puniki sane Istri wit ipun saking desa Ubud, lulusan fakultas sastra, masematon sareng kalih, mangkin makarya dados guru ring SLTP Negeri 1 Denpasar.

Sane mangkin duaning ipun sareng kalih kantun wimuda, turmaning wawu pacang nincapang kahuripannyane ring kahuripan Grahasta Asrama, majanten ipun meled ngamolihang pawarah-warah utawi pangajah saking Ida dane sareng sami. Duaning asapunika wenten pinunas titiang, manawi wenten Ida dane sane mapaica bebaosan majeng ring sareng kalih, titiang misadia pisan ngaturang galah. Pangaptin titiang, mangda wenten anggen ipun pinaka sasuluh utawi titi pangancan sajeroning ngupadi kahuripan makulawarga kantos kapungkur wekas. Kapartama titiang nunas ring dane manggalaning PT Lembah Agung utawi sane nyeledii linggih dane. Inggih durusang!
……….. dharma wucana taking manggala PT Lembah Agung ….………..

Suksema banget uningayang titiang mantuk ring dane manggalaning PT Lembah Agung Denpasar. Dumogi piteket-piteket sane kabaos iwawu wenten pikenoh ipun mantuk ring sang dampati makakalih. Menawita wenten sameton tiosan sane arsa mapaica baos malih, durusang titiang.

Inggih Ida dane atiti lan uleman sane wangiang titiang.

Duaning nenten uenten malih sane arsa mabaosan. litiang nunas majeng ring Ida dane sareng sami, mangda ring pagubugan sarahina, yadian ring kantor utawi ring sajeroning pamargi neten waneh-waneh Ida dane mapaica pangajah-ngajah miwah piteket-piteket mantuk ring ipun sareng kalih, gumanti wenten anggen ipun sasuluh ring tepengan nyujur kahuripannyane, mangda punapa-punapi sane kapatitis sareng kalih setata sida kapangguh.

Inggih, kadi amunika puput atur titiang. Sane mangkin ledang ugi Ida dane iring titiang masandekan, jumujug ka genahe ring tengen, pacang kaaturin nyita rasa boga samatra. Sadurung punika, lugrayang titiang muputang babaosan puniki antuk ngojarang parama santi.

“Om Santih, Santih, Santih Om”

CONTOH PIDARTA 2

BUDAYA LOKAL”

 MURDA" PERPUSTAKAAN GENAH MUPUPUK PUSTAKA LAN BUDAYA BALI MANGDA TAN LAPUK “


"Om Swastiastu"

Mapidaweg titiang  majeng:

Bapak Kepala badan Perpustakaan, Arsip dan dokumentasi Kota Denpasar sané kusumayang titiang,

Para panuriksa sané singgihang titiang,

Ida dane para semeton pemilet  pidarta basa Bali  sane tresna sihin titiang

 

Angayubagia aturuningang titiang majeng ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa, duaning malarapan sih asung kerta wara nugrahan Ida Sang Hyang Widhi, mawinan titiang pingkalih ida-dané sida mangguh karahajengan, sida masadu ajeng rahinané mangkin. Gargita dahat manah titiang riantuk kaicénin galah matur amatra, nganinin indik murdan pidartan titiang “PERPUSTAKAAN GENAH MUPUPUK PUSTAKA LAN BUDAYA BALI MANGDA TAN LAPUK”.

Mogi asung kerta nugraha Ida Sang Hyang Widhi, prasidha nemu margi sané antar majeng ring sikian titiangé  kaping kalih ida dané sinamian, mersidayang ngamangguhang karahayuan ring sajeroning utsaha. Ida dané sareng sami, sayuwakti sekadi mangkin, rumasa sami sampun  uning ring kawéntenan kauripané pamekas iriki ring Bali sayan sukerta, sangkaning pidabdab tur utsaha manggala pamerintah, manggala adat lan idadané para guru sareng sami. Inggian punika sampun kasidan mapikolih. Mungguing bhoga, upabhoga, lan paribhoga sami sampun sapatuta. Sarana makadi margi, listrik genah malajah marupa sekolah, gedung kesenian, pasar, balé banjar, miwah pawéntenan pacentokan utawi lomba-lomba seni Budaya Bali tur sané lienan sampun wénten kadi babuatané. Inggian alit-alité mangkin ring sekolah sampun taler kaicenin ekstra tembang utawi makidung, magamel miwah seni tari. Punika sami silih sinunggil sangkaning kalascaryan para manggala pemerintah utawi adat lan ida dané para guru sané sampun sampun ngutsahayang ngelimbakang ngawerdiang seni Budaya Bali.

 

Siosan punika, patut kauratiang mangkin, napiké pustaka utawi buku-buku sane mapeiketan indik budaya Baline yening kagenahang  ring perpustakaan wenten pikenohnyané ring sejeroning ngewerdiang budaya Baline? Indayang kayunin?

Yéning solohang titiang, makasami anaké sané naenin ngranjing ring pendidikan formal sampun ngawikanin indik napi perpustakaan punika. Perpustakaan mawit saking kruna pustaka sané mateges buku–buku miwah saluir bacaan tiosan. Anaké utawi lembaga, sané akéh madué buku, raris buku wacenan punika kagenahang ring ruangan sané gumanti khusus pinaka genah nguacén, genah punika kabaos perpustakaan. Duaning asapunika medal raris parinama minakadi perpustakaan pribadi, perpustakaan sekolah, perpustakaan umum, perpustakaan perguruan tinggi, perpustakaan daerah, miwah perpustakaan nasional utawi internasional.

 

Inggih Ida-dané sareng sami sané kusumayang titiang,

Ring sajeroning midabdabin panincapan kualitas sumber daya manusia, taler nincapang pangweruhan para siswané, nénten pisan dados kakirangan bahan wacénan. Nguacen punika maka sarana utama sané mawinan para siswané pacang sayan–sayan uning. Sering piragin titiang anaké maosang, perpustakaan risaksat gudang ilmu pengetahuan. Perpustakaan taler kabaos jantungnyané lembaga pendidikan. Yéning lembaga pendidikan nénten madué perpustakaan, tan pendah kadi ajeng–ajengan tanpa tasik, waluya telaga tanpa ulam. Punika mawinan perpustakaan patut titénin, duaning mabuat pisan pinaka unit pelayanan teknis ring widang pendidikan. Yadiastun kauningin perpustakaan punika penting, akéh kocap pejabaté sané kirang urati ring perpustakaan. Yening maosang dana pengembangan perpustakaan, katos utawi sreet pisan kocap jinahe sida kamedalang. Akéh perpustakaan sané nénten kalinguang, komputer taler nénten madué. Samaliha, sering perpustakaan punika kaanggén pinaka pelengkap kadi angganing gudang rongsokan buku-buku bubukan. Yen wenten pegawé sané ngalaleng miwah nénten becik, entunganga sampun ka perpustakaan. Punika cihnané perpustakaan kantun kirang polih uratian.

 

Inggih Ida dané sami sané tresna sihin titiang

Yéning uratiang kahuripan parajanané ring Bali, pamekas sané maagama Hindu saking dumun sampun lingu pisan ring napi sané kabaos pustaka. Wénten Piodalan Sang Hyang aji Saraswati maka buatan bhakti ring Sang ngawisesayang ilmu pengetahuan. Satunggil Saniscara Umanis Watugunung buku–bukuné punika kaupakarain, kabantenin mangda sang nruénang sida kasaraswatiang. Pidabdabe puniki manut ring kecap sastrané munguing "Buku pinaka sumber pengatahuan utawi gudang ilmu". Napi ké patut bukuné pinaka maka gudang ilmu? Indayang kayun-kayunin. Sapunapi tata carane mangda iraga wikan? Elingang! "Ngwacén punika kuncinnyané". Patut ngwacén buku-buku sané mapikenoh antuk kaweruhan. Yadiastun akéh madué buku, madué gudang ilmu, yening nénten seneng ngwacén, janten kaweruhan/ilmuné punika nénten pacang kamolihang.

Mantuk ring punika wénten malih slogan sané luihing utama " Tiada hari tanpa membaca, Tiada hari tanpa belajar, Long life education, belajar sepanjang kehidupan". Tegasnyane, yening Ida dane meled dados anak wikan meled mangda sukses ring widang pendidikan, ngiring siagayang kayune sekadi baos slokane "Taki–takining sewaka guna widya". Siagayang ragane nincapang kaonengan ngewacen lan lunga ka perpustakaan!

 

Inggih para semeton sinamian,

Sané mangkin ngiring sikiang pikayunan druené pupuk seni budaya lan sastra druéné saha sumanggup pacang kayun urati utawi lingu ring kawéntenan perpustakaan. Midabdabin suang-suang perpustakaan sané sampun wénten mangda kadasarin antuk pikayunan sumeken gumanti perpustakaan punika sida pinaka genah malila cita genah mesandekan, saha genah ngamaosang indik kweruhan, taler maka genah lomba-lomba , mangda para yowanané sayan seneng rauh ka perpustakaan. Pamuput nyané minat baca, kaonengan ngwacén para yowanané sayan lami sayan nincap, gumanti tetujon nincapang widang pendidikan taler sida kapangguh. Yan iraga nénten lingu sinah sekancan kawéntenan perpustakaan utawi sekancan pustaka kaweruhan pacang lapuk kadi séséh bubukan.

Para Manggla Badan Perpustakan, Arsip Dan Dokumenatsi Denpasar, para panuriksa miwah para semeton sami sane kusumayang titiang

Sadurung titiang puputang pidarta puniki, idayang piragiang lan kayunin tembang puniki:

 NGIRING SARENG-SARENG

JAGA LAN LESTARIANG

NGIRING SARENG-SARENG

NGRAJEGANG SENI LAN BUDAYA BALI

            Inggih,asapunika titiang prasida maatur-atur ring galahé sané becik puniki. Matur suksma majeng ring uratian idadané, menawi wénten basa basitha nénten  manut anggah-ungguhing basa Bali lan tan kearsa ring manah soang-soang, lugrahang titiang nunas geng rena pangampura. Inggih puputang titiang antuk parama santih.

"Om Shantih Shantih Shantih Om"

 

                                                                                                    Kapupulang Olih

                                                                                                    Adi Kusuma Sastra