ᬑᬁ ᬲ᭄ᬯᬲ᭄ᬢ᭄ᬬᬲ᭄ᬢᬸ

WANGUN BASA BALI

 Dudonan (Bagian)  basa Baliné pateh sakadi ring bahasa Indonesia luiripun: Dudonan basa Baliné pateh sakadi ring bahasa Indonesia luiripun:
 
Aksara tegesipun gambar suara utawi lambang suara (gambar bunyi). Aksara punika wénten kalih soroh minakadi Aksara Suara miwah Aksara Wianjana (Vokal miwah Konsonan). Basa Baliné punika lumbrah kasurat antuk kalih aksara luwiré aksara Latin miwah aksara Bali. 

Wanda tegesipun marupa kepahan saking kruna inggian ri sajeroning kruna lingga utawi kruna tiron. Dadosné wanda punika marupa pupulan saking makudang-kudang aksara sané pinaka serana ngwangun kruna. Tiosan ring punika wénten taler wanda sané marupa kruna lingga sekadi “nah”, “dé,” “nyén”, “ba”, “sing”, “nyak” miwah sané lianan. 

Kruna tegesipun pupulan saking makudang-kudang kecap utawi wanda sané sampun maduwé arti. Kruna punika wénten sané awanda, wénten taler sané kawangun antuk makudang-kudang wanda, minakadi : 
✓  Kruna awanda: sing, nyak, cang, ba,nah, miwah sané lianan. 
✓  Kruna kalih wanda: meja, ani,suba,mata, jaja.sela,buku,baju, msl 
✓Tigang Wanda: bendera,sepatu,celana, jendela, kemeja, semangka,      celana,buaya,telaga,miwah sané tiosan 
✓ Kruna petang wanda: liligundi, katibangbung, kalimayah, miwah  sané tiosan 
✓ Kruna limang wanda: katimimbulan, katiwawalan, katibubuan , miwah sané tiosan 

Lengkara inggih punika pupulan saking makudang-kudang kruna sané sampun madué lelintihan pepaosan sané pasti. Lelintihan sané ngwangun lengkara punika sekadi: a. Puguhing lengkara/Jejering lengkara b. Piorah/ linging lengkara c. Penandang/ penampén lengkara d. Keterangan: • Keterangan genah • Keterangan dauh • Keterangan kahanan • Keterangan wilangan

BEBERAPA HAL YANG DI NILAI JURI DALAM BERPIDATO BAHASA BALI

Sajeroning ngamiletin mapidarta, wenten lelima kreteria sane sering katureksa utawi kaicenin panureksa sekadi ring sor puniki:

•Pengelolaaan Tema, ring dija murdan pidarta miwah daging pidarta mangda manut ring tema sane laicenin antuk lembaga sane ngwentenang lomba.
•Bahasa, sane katureksain maiketan bahasa minekadi suara (vocal), pelafalan (ucapan sane manut), miwah anggah-ungguhing basa Bali.
•Penguasaan materi, duaning sane mapidarta pacing nenten nganggen teks, yening wenten nenten lancara jaten pacing ngirangin nilai.
•Amanat/Pikenoh, sane katureksa manut tema utawi topic sane kabaosang.
•Penampilan, sane katureksa wiraga utawi bahasa tubuh sang pamidarta mangda manut ring napi sane kebaosang.
•

TETIKESAN/AGEM-AGEMAN (SIKAP) RIKALA MAPIDARTA

Risampuné uning ring soroh pidarta miwah tata cara makarya pidarta, sané mangkin mangda sayan jangkep kawagedan indik mapidarta mangda kauningin indik agem-ageman utawi tetikesan rikala mapidarta. Tetujoné mangda rikala maktayang pidarta prasida nudut pikayunan sang sané miarsayang. Mawali malih ring tetujon sang mapidarta mangda napi sané kabaosang, katlatarang miwah kawedar prasida kaincepang sajeroning angen raris kalaksanayang ri sajeroning kahuripan. Rikala maktayang pidarta tetikesan sané patut kauratiang mangda prasida mamargi antar inggih punika: 

Wicara

Wiraga inggih punika semita, raras, agem, utawi bahasa tubuh sang sané maktayang pidarta.

Wirama inggih punika tata suara sané mapaiketan ring    suara/vokal miwah intonasi sané anut ring punggelan          lengkara mangda kapireng lengut.

Wirasa inggih punika rasa penghayatan ritatkala maktayang pidarta mangda daging pidarta punika prasida nuek pikayunan sang sané mirengang.  

JENIS-JENIS PIDARTA

Rikala mapidarta, wénten makudang-kudang tatacara maktayang pidarta, makadi ring sor puniki: 
⇓
  • Pidarta Kawacén (Manuskrip): Pidarta sané nganggén naskah utawi teks, rikala mapidarta raris kawacén téks sané sampun kasayagayang. Pidarta punika sampun kaparidabdabang téksnyané nganutin genah miwah galah rikala mapidarta.

  • Pidarta Kaapalang (Memoriter): Inggih punika pidarta sané sampun kaparidabdabang langkungan, tur rikala pacang mapidarta sang sané mapidarta nénten nganggén téks sané kawacén. Pidarta puniki sujatinnyané sampun karencanayang, sampun madué teks, raris teks punika keapalang. Rikala mapidarata, sang mapidarta nénten ngawacén tur nénten makta teks. 

  • Pidarta Dadakan (Impromtu): Inggih punika pidarta sané kalaksanayang ring acara sekadi acara pawiwahan. Pidarta puniki sida mamargi ri antukan sang sané pacang mapidarta punika nadaksara kasudi maktayang pidarta. 

  • Pidarta Ringkesan (Ekstempore/skema): Inggih pinika pidarta sané kabaktayang nganggén ringkesan. Téks pidarta kakaryanin sané ringkes utawi bantang-bantang bebaosan manten sané kasurat. Raris rikala mapidarta, téks punika kawacén sakéwanten dikembangkan malih rikala mapidarta.

WANGUN PIDARTA (PIDATO) BASA BALI

Pidarta Basa Baliné pateh sakadi karangan surat sané ketah madaging pendahuluan, isi, miwah penutup. Pateh sakadi ring bahasa Indonesia, pidarta Basa Baliné maderbé wangun utawi format sasuratan sané pastika. Ring sor punika pacang katlatarang wangun pidarta Basa Baliné. 
  • Kapertama wenten Tema (Bantang Babaosan),
  • kaping kalih wenten murda utawi judul pidarta manut topik utawi tema sane sampun kecumawisang.
  • Kaping Tiga wenten pamahbah utawi pendahuluan tur patut pidaging.-
    •  Pengastuti 
    •  Pengayunagia
    •  Panyinahan angga
  • Kaping papat  wenten daging
  • kaping lelima wenten pamuput
    • Pacutetan daging pidarta,
    • Matur Suksma mantuk ring uratian parapamiarsa,
    • Nunas pengampura antuk kakirangannyane,  
    • miwah salam pamuput.

TEGES LAN TATUJON MALAHIN PIDARTA

Kruna pidarta wantah alus saking kruna pidato, mawit saking kruna bahasa Melayu pidato. Kruna pidato sampun ngranjing dados kruna ring bahasa Bali andap, ring basa Bali  Pidarta inggih punika bebaosan marupa daging pikayunan sané kawedar ring ajeng sang sareng akéh mangda napi sané kawedar punika prasida karesepang tur kalaksanayang.

 Pidarta naler kasinayang marupa  bebaosan mabasa Bali alus marupa daging pikayunan sané kawedar majeng anak sareng akéh, sané matetujon mangda anaké sané mirengang baose punika kayun nginutin daging kapatutan sané kabaosang utawi mangda napi sané kawedar prasida karesepang saha kalaksanayang.
 Sang sané mapidarta kabaos orator. Pidarta sajeroning panglimbak Basa Bali napi malih ring aab jagat  sané mangkin, maduwé widangan sané mabuat pisan pinaka média ring sajeroning nglimbakang Basa Bali ring pakraman taler ring kawéntenan widang pendidikan formal sané maduwé tetujon, utamannyané mangda para siswané uning tur waged mabasa Bali sané kacihnayang antuk paplajahan Basa Bali ring sekolah-sekolah. Utaminnyané ring widang pendidikan formal, kawagedan mabasa sajeroning materi indik pidarta wantah silih tunggil sané mabuat sajeroning para siswa, riantukan materi pidarta punika prasida ngicénin para siswa indik nincapang kawagedan soang-soang para siswané sajeroning mabasa Bali sane becik, taler pinaka piranti nglimbakang/pengembangan informasi ring pakraman taler ring sekolah.
x
x

CONTOH IMPLEMENTASI RPP TERBARU 2020

Sekolah                                            : SMK Negeri 2 Denpasar

Mata Pelajaran                                 : BAHASA DAERAH BALI

Kompetensi Keahlian                       : SEMUA BIDANG KEAHLIAN

Kelas/Semester                                 : X/I

Materi Pokok                                   : -Memahami struktur dan kaidah wacana lisan non sastra  

                                                           berbentuk pidato dari berbagai media secara lisan maupun tulisan.

                                                           Mengabstraksi wacana lisan non sastra pidato berbahasa Bali yang bertema sosial,lingkungan dan kebijakan publik.

Alokasi Waktu                                 : 6 X 45

A.      TUJUAN PEMBELAJARAN

Melalui kegiatan pembelajaran menggunakan model Discovery Learning yang dipadukan dengan metode mind mapping, teknik ATM, dan pendekatan saintifik, peserta didik diharapkan dapat:

Ø  Mampu beradaftasi dengan sistuasi belajar online baik menggunkan absen online serta menggunakan bahasa Bali dalam proses pemblajaran dering dengan baik sehingga mampu berkomunikasi dan bekerjasama dengan baik.

Ø  Memahami pengertian pidarta, struktur pidarta, jenis jenis pidarta,agem-ageman mapidarta, lan panureksaan rikala mapidarta.

Ø  Membuat teks pidarta baik pembukaan sampai penutup.

 

B.       LANGKAH - LANGKAH PEMBELAJARAN

Pertemuan Ke 1 ( 2 X 45 Menit = 90 Menit )

PENDAHULUAN (15 Menit)

Orientasi

Penguatan Pendidikan Karakter

Melakukan pembukaan dengan salam pembuka dan berdoa  untuk  memulai pembelajaran, memeriksa kehadiran peserta didik sebagai sikap disiplin

Apersepsi

Mengaitkan materi pembelajaran yang akan dilakukan dengan pengalaman peserta didik terhadap materi sebelumnya, mengingatkan kembali materi dengan bertanya,

Motivasi

Guru memperkenalkan diri dengan bahasa Bali, selanjutnya  diusahakan masing-masing siswa bisa tampil untuk memperkenalkan diri (minimal sebut nama dan alamat) menggunkan bahasa Bali, terakhir.Guru menyampaikan topik tentang “materi pidarta bahasa Bali”.

Pemberian Acuan

Memberitahukan  materi, kompetensi inti, kompetensi dasar, indikator, dan KKM pada pertemuan yang  sedang berlangsung

KEGIATAN INTI (60 Menit)

Orientasi Peserta Didik Kepada Masalah

PERTEMUAN 1 TUJUAN I

Pertemuan awal

Pangenalan malalui pamahaman bahasa Bali siswa satu persatu mengenalkan diri mengunakan bahasa Bali serta pangenalan tentang materi pidarta bahasa Bali dengan mangunduh buku paket dengan link yang sudah disediakan serta mencoba absen elektrik klik di bloger bahasa Bali

PERTEMUAN II TUJUAN II

v  Peserta didik diberi stimulus atau rangsangan untuk memusatkan perhatian pada materi  “materi pidarta bahasa Bali”. melalui pendekatan saintifik (mengamati, menanya, mengumpulkan informasi/ eksperimen, mengasosiasikan mengolah informasi, mengomunikasikan)

Membaca

*        Guru meminta siswa membaca membaca materi pidartaa dan memahaminya

Mengamati

*        Guru menayangkan/memberi contoh teks pidarta

v  Siswa diminta untuk mengamati dan menganalisis pidarta tersebut dan mengaitkannya dengan hasil bacaan mereka dan menuliskan hasil pengamatannya.

 

PERTEMUAN III TUJUAN III

v  Peserta didik diberi stimulus atau rangsangan untuk memusatkan perhatian pada materi  “wangun pidarta bahasa Bali”. Agar siswa mampu membuat sebuah teks pidarta Bahasa Bali

Membaca

*        Guru meminta siswa membaca membaca contoh teks pidartaa dan memahaminya

Mengamati

*        Guru menayangkan/memberi contoh teks pidarta

v  Siswa diminta untuk mengamati dan menganalisis contoh video pidarta tersebut dan mengaitkannya dengan hasil bacaan mereka dan kemudian membuat sebuah teks pidarta Bahasa bali

 

 

Mengorganisasikan Peserta Didik

Critical Thinking (Berpikir Kritis):

v  Guru memberikan kesempatan pada peserta didik untuk mengidentifikasi sebanyak mungkin pertanyaan yang berkaitan dengan materi ataupun tayangan/contoh yang disajikan dan akan dijawab melalui kegiatan belajar

Misalnya :

*        Napi ke sane kawastanin pidarta?

*        Indayang carca pah-pahan sane ngawangun pidarta sane jangkep!

Membimbing Penyelidikan Individu Dan Kelompok

Collaboration (Kerja Sama):

v  Peserta didik diminta  untuk mempraktikan, mendiskusikan, mengumpulkan informasi, dan saling bertukar informasi mengenai “materi pidarta bahasa Bali”.

*        Siswa diminta untuk membuat peta konsep (mind mapping) mengenai struktur pidarta,dan ragam pidarta basa Bali serta contoh pidarta.

Mengembangkan Dan Menyajikan Hasil Karya

Communication (Komunikasi)

v  Peserta didik menanggapi beberapa pertanyaan dari guru

v  Peserta didik mengamati dan memberi tanggapan dari materi dan contoh teks pidarta

Menganalisa & Mengevaluasi Proses Pemecahan Masalah

Creativity (Kreativitas)

v  Guru dan Peserta didik  menarik sebuah kesimpulan tentang point-point penting yang muncul dalam kegiatan pembelajaran yang baru dilakukan

v  Peserta didik bertanya tentang hal yang belum dipahami atau guru menyampaikan beberapa pertanyaan pemicu kepada siswa berkaitan dengan materi yang akan selesai dipelajari

PENUTUP (15 Menit)

Peserta Didik

v  Siswa melakukan refleksi tentang pelaksanaan pembelajaran dan pelajaran apa yang diperoleh setelah belajar tentang topik “ pidarta bahasa Bali”.

v  Membuat ringkasan dengan bimbingan guru tentang hal-hal penting yang muncul dalam kegiatan pembelajaran yang baru dilakukan.

Guru

v  Melakukan Penilaian

v  Memberikan tugas kepada peserta didik (PR), dan mengingatkan peserta didik untuk mempelajari materi yang akan dibahas dipertemuan berikutnya maupun mempersiapkan diri menghadapi tes/ evaluasi akhir di pertemuan berikutnya

v  Menutup kegiatan belajar mengajar dengan berdoa

 

C.      PENILAIAN PEMBELAJARAN

Tes Tertulis    :

Indayang telatarang ngeninin: pengertian pidarta,wangun pidarta,jenis-jenis pidarta,agem-ageman mapidarta,panureksaan rikala mapidarta!

Tes Praktik    :

Siswa diminta untuk membuat sebuah teks pidarta bahasa Bali dengan Tema bebas!

 

 

   Mengetahui:                                                                            Bali, 9 Juli 2020

Kepala SMK Negeri 2 Denpasar                                                Guru Mata Pelajaran

 

 

 

 

Drs. I Dewa Bagus Ketut Wartawan                                         I Made Juliadi Supadi,S.Pd

NIP.19640616 198803 1 015                                                     NIP. ...