ᬑᬁ ᬲ᭄ᬯᬲ᭄ᬢ᭄ᬬᬲ᭄ᬢᬸ

PUISI MIWAH GEGURITAN

 

A.      Puisi Bali Purwa/Tembang

Puisi ring sajeroning Ksusuastran Bali Purwa kabaos Tembang. Pepalihan tembang manut pepalihan I Gusti Ketut Ranuh minakadi :

 

1.    Sekar Rare (Gegendingan)

a)      Gending Rare upami : juru pencar, jenggot uban, made cenik, mati delod pasih, miwah sane lianan.

b)      Gending Jejangeran upami : putri ayu, siap sangkur, majejangeran, miwah sane lianan.

c)      Gending Sangiang upami : puspa panganjali, kukus arum, suaran kembang, miwah sane lianan.

2.   Sekar Alit (Tembang Macapat),

Sekar Alit kawangun tur kaiket antuk uger – uger pada lingsa. Padalingsa inggih punika kecap wanda miwah wangun suara ring panguntat sajeroning acarik lan akeh carik sajeroning apada . uger – uger punika minakadi

a)      Guru Wilangan : uger – uger akehnyane kecap/ wanda sajeroning acarik.

b)      Guru Dingdong : Uger – uger wangun/labuh suara ring panguntat sajeroning acarik.

c)      Guru Gatra : Uger – Uger katah/akeh carik sajeroning apada.

 

Sekar alit punika kirang langkung weten adasa (10), minekadi:

Nama Pupuh

Jumlah suku kata dan huruf hidup akhir pada setiap baris kalimat tembang beserta nomor barisnya

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Sinom

8a

8i

8a

8i

8i

8u/o

8a

8i

4u

8a

Ginada

8a

8i

8a

8u

8a

4i

8a

 

 

 

Pucung

4u

8u

6a

8i

4u

8a

 

 

 

 

Maskumambang

4a

8i

6a

8i

8a

 

 

 

 

 

Ginanti

8u

8i

8a

8i

8a

8i

 

 

 

 

Durma

12a

8i

6a

8a

8i

5a

8i

 

 

 

Pangkur

8a

11i

8u

8a

12u

8a

8i

 

 

 

Semarandana

8i

8a

8o

8a

8a

8u

8a

 

 

 

Mijil

10i

6a

10e

10i

6i

6i

6u

 

 

 

Dangdang

10i

10a

8e

8u

8i

8a

6u

8a

12i

8a

 

Tembang macapat punika sajeroning kasusastran prasida kaanggen ngawangun  Geguritan. Ring sor puniki carita sane kawangun antuk tembang macapat. Upami :

o  Geguritan Sampik Ingtai, ngangen tembang macapat campuran, olih Ida Ketut Sari.

o  Geguritan Jaya Prana, ngangen tembang macapat ginada kewanten, olih I Ketut Putra.

o  Geguritan Basur, ngangen tembang ginada kemanten, olih Ki Dalang Tangsub.

o  Geguritan Sucita miwah Subudi, ngangen tembang macapat campuran, olih Ida Bagus Ketut Jelantik.

o  Geguritan Tamtam, ngangen tembang macapat campuran, olih I Ketut Sangging.

 

 

Ring sor puniki conto pupuh Ginanti lan Maskumambang

 

PUPUH GINANTI

 

      Saking tuhu manah guru,

Mituturin cening jani,

Kawruhane luir senjata,

Ne dadi prabotang sai,

Kaanggen ngruruh merta,

Saenun ceninge urip.

 

 


 

PUPUH MASKUMAMBANG

 

Iseng titiang pangkah milu mituwutin,

Ngawi geguritan,

Kumambang anggen nembangin,

Anggen nyelimurang manah.

 

Ne kagurit anak cerik luh adiri

Ni sari arania,

Solahe ngolasin hati,

Masekolah ring denpasar.

 

 

B.      Puisi Bali Anyar

Manut Tarigan (1984: 4) kruna puisi punika mawit saking basa Yunani ‘poesis’ sané mateges ‘mangripta’. Mangripta iriki mapaiketan ring sahananing rariptan sané maprakanti ring wawidangan seni. Sayan sué teges puisiné punika sayan nguredang, sané dumun mateges mangripta (menciptakan) kasuén-suén dados sahananing pangriptan sané mapaiketan ring seni sastra utawi ngolah kruna mangda dados lengkara manut wirama (rima, irama, sajak) miwah basita paribasa (kata kiasan).

Nurgiantoro (2005: 26-27) taler maosang indik puisi wantah sahananing susastra sané madaging  kalengutan basa mangda prasida nincap molihang kalanguan (langö). Basa sané kaanggén nyurat puisi wantah basa sané cendet, lengkarané nénten ja panjang nanging prasida ngwedar dagingdaging pikayunan sang sané nyurat. Nincapang sahananing kawigunan basa mangda jakti-jakti  ngamolihang rasa sané ngulangunin.

Manut punika prasida kacutetang teges puisi Bali anyar inggih punika sastra sane kaangge nartaang pebesen ngangge bahasa bali sane cedek/bawak  nanging dagingnyane padet.


           Puisi Bali anyar (modéren) sané kapertama embas duk warsa 1959, duk punika medal puisi sané mamurda “Basa Bali” pakardin Suntari Pr. Puisiné puniki medal ring Majalah Medan Bahasa,
No. 1, tahun 1969. Puisiné puniki katah kabaos pinaka tonggak embasnyané kahuripan puisi Bali anyar (modéren), yadiastun kantos mangkin durung tatas kauningin sapa sira sujatiné Suntari Pr.
punika.

             
Ritatatlala ngawacen puisi nenten pateh sakadi ngwacén sasuratan biasa, santukan puisi punika mapaiketan sareng wirama (rima miwah irama) miwah Bait taler Larik. Sadurung ngwacén puisi mangda kauningin dumun uger-uger sané patut resepang rikalaning ngwacén puisi. Ring sor puniki makudang-kudang uger uger sane patut resepang, minekadi:


a. Wirasa

Pertama sadurungé ngwacén, patut resepang dumun suksman, wirasan utawi unteng pikayunan ring  puisi sané jagi kawacén. Napiké puisi punika madaging indik ksinatian, kalulutan, kasengsaran, utawi sané tiosan. Yéning nenten uning ring suksman puisiné punika, sinah pacang sukil rikala jagi ngwetuang rasa. Kénten taler napi daging puisi punika sinah nénten
prasida kauningin olih sang sané mirengang
.


b. Wirama utawi  vocal

Sajeroning  ngwacén puisi patut nganutin tempo, intonasi, miwah artikulasi. Tempo punika mapaiketan ring ngolah suara, ring punapine banban, ring sapunapi gangsar, taler ring punapi masandekan. Intonasi punika mapaiketan ring sapunapi masuara keras, ring sapunapi masuara alon utawi ban-ban, nganutin pangrasa ring puisi sané kawacén. Artikulasi punika mapaiketan sareng ngunjarang kruna-kruna ring puisi, mangda tatas nénten saru, nénten wénten iwang penampén ring sang sané mirengang santukan sang sané ngwacén nénten tatas ngucapang kruna utawi lengkara ring puisiné.


c. Semita/ Raras, Wiraga utawi gerak tubuh

Rikala ngwacén puisi, semita miwah wiragané patut anutang ring wiraman suara miwah ring wirasan puisiné sané kawacén. Yéning suksman puisiné indik kasengsaran, patut wiraman suara, semita miwah wiragané mangda anut sakadi anak kasengsaran. Yéning sampun asapunika sinah prasida papacan puisiné pangus, lengut tur nglangenin.


d. Wates Lengkara

Mangda jakti tatuek babosan utawi unteng pikayun sané wénten sajeroning puisi,
patut tatasang ugi ring dija patutné babaosané/papacané majanggelan utawi mararian.
Sajabaning punika rikala majanggelan sang ngwacén polih mangsengan (ngatur napas)
.

 

Manut kawentenan teges lan uger-uger sajeroning puisi Bali Anyar ring sor puniki maka contohnyane :

ULIAN PUNYAH

 

Tanah linggah suba telah

Gumi telah ba sing gelah

Basang layah pis telah

Anggehan konden mabayah

 

Gae sing ngelah

Kanggoang dadi pangayah

Gumi ba wayah

Jaman ba tawah

 

Ah... jeg pragat punyah

Punyah ngadep tanah

Punyah ngae benyah

Lan pada malajah

 

Liu ada galah

Ngalih selah

Apang melah

Bali pang sing Telah

Laan suud mamunyah

                       

                                                                    Olih; Bli Wayan

            (www.wacanadharma.blogspot.com)

Conto MC Bulan Basa Bali

 MC BULAN BAHASA BALI


Om swastiastu,


Inggih Majeng Ring Bapak Perbekel Desa Peraupan Sane Dahat mustikayang titiang


Majeng Ring  Jero Mangku Sane maraga Suci,


Majeng Ring Jero Bendesa sajebag Wewidangan Desa Dinas Peraupan sane Kusumayang titiang.


Sane wangiang titiang majeng ring Bapak Ketua BPD Desa Peraupan.


Penyuluh Bahasa Bali Desa Peraupan,Para uleman sami naler sane wangiang titiang


Yowana lan Alit –alit maka sami pamilet Bulan Bahasa Bali sane tresna sihin titiang,


Sangkaning asung kertha waranugraha Ida Sang Hyang Widi Wasa iraga prasida ngamargiang parikrama Bulan Bahasa Bali ring rahina Sukra tanggal nemlikur sasih Februari warsa kalih tali tigang likur


Swasti prapta atur titiang ring genah Pamungkah Bulan Bahasa Bali Kalih Tali Salikur ring Desa Dinas Peguyangan Kangin. Dumogi prasida labda karya manggih karahyuan.


Pinaka murdaning Parikrama Bulan Bahasa Bali Puniki Inggih Punika “Malarapan Bulan Bahasa Bali “Segara Kerthi – Sabdaning segara Mahottama”.


Inggih ratu ida dane sane wangiang titiang, sane mangkin tincapang titiang antuk acara salanturnyane inggih punika nembangang tembang Indonesia Raya, antuk punika titiang nunas majeng ring ratu ida dane mangda ngadeg ajebos. Majeng ring sang sane kasudi durusang ngrereh genah sane kacumawis.


 


…………..............LAGU INDONESIA RAYA…..........………….


Inggih ida dane katunas mangda Kantun ngadeg. Sane mangkin pacang kalanturang antuk ngrastiti bhakti majeng ring ida sanghyang widhi wasa, sane polih amongan, galah aturang titiang, inggih durusang!


 


 


……………..............………..DOA ….....……………......……….


Acara selanturnyane, titiang nunas majeng ring Bapak Perbekel Desa Peguyangan Kangin sumangdane ledang ngicenin sambrahma wacana turmaning prasida mungkah parikrama “BulanBahasa Bali Kalih Tali Salikur” ring  Desa Dinas Peguyangan Kangin. Majeng ring Dane Bapak Perbekel, inggih durusang!


 


...........……SambramaWecana BapakPerbekel …...........……


 


Matur suksma majeng ring Dane Bapak Perbekel sane sampun mapaica sambrahma wacana ring galahe kadi mangkin turmaning sampun parama ledang mungkah acara puniki pinaka cihna parikrama “Bulan Bahasa Bali Kalih Tali tigang likur” ring Desa Dinas Peguyangan Kangin sayaga pacang kakawitin.


 


Inggih ratu ida dane sane wangiang titiang, rauh iriki titiang prasida ngiringang ring sajeroning pamungkah parikrama “BulanBahasa Bali Kalih Tali tigang likur”. Suksma aturang titiang antuk sapangrauh ida-dane ring genah parikrama puniki.


 Geng pengampura atur titiang antuk kawentenan genah sane prasida katur lan sapa sanggranyane. Pinih panguntat atur titiang, puputang titiang antuk paramasanti,


Om santhi santhi santhi om


 


Inggih ida dane durusang nincapang pariboga sane prasida katur.


Para pamilet Utsawa / wimbakara miwah para tim panureksa tunas titiang mangda nyiyagayang piranti.


1. Utsawa/Wimkara Nyurat Aksara Bali


2. Utsaha/Wimkara Ngwacen Aksara Bali

Wacana Dalem Bali Aga

 

TERIMAKASIH SUDAH MANGUNJUNGI BLOG JULDWIPAESCMART, JULDWIPAESCMART TEMPAT BERBAGI MATERI BAHASA BALI SERTA BERBAGAI INFORMASI FOREX , MODEL/STRATEGI PEMBELAJARAN, KARYA ILMIAH,TIPS, APLIKASI SERTA PENGALAMAN HIDUP PENULIS.



DALEM BALI AGE

Ring purwa kala dalem Bali aga Sri Masula Masuli sampun lina, gumanti putran lda mabiseka Sri Tapolung. Kajenengang ratu ring Bali raja. Warnin Ida Sri AJi Tapolung

Kalintang bagus anghyun-hyunin, saksat Hyang Wisnu nyalantara. Ida tosniong hyang

Tolungkir, mapuri ring Bedulu.


Ida wiakti ratu sura darma, pageh ring tapa brata, astiti ring Hyang Widhi tur teleb ring

Sarwa tatwa kadiatmikan. Pepatihe sane ping ajeng mapesengan Ki pasung grigis, tosning

Mpu Sidimatra, malinggih ring tengkulak, miwah Ki kebo Iwa dinamaputra antuk Kyayi

Karang Buncing ring Blah Batuh.


Antuk kaweruhan kalih kawisesan dane wiakti kasumbung ring jagate antuk

kapradnyanan uning ring sarwa geginan, makadi wawangunan, gina undagi kalih sanging.


Malih karian Patih Pasung Grigıs wiakti kretadiksita, pradnyan ring tatanegara kalih hukum, malinggih ring Tengkulak. Seosan ring sangkalih, wenten malih para mantri sami

mawisesa tur pradnyan, mapesengan Krian Girikmaka ring ularan (denbukit), Krian Abian ring Jimbaran, Krian Tunjung tutur ring Tenganan. Krian Buan ring Batur, Tunjung Biru ring

Tianyar. Krian  Kopang ring Sraya,Krian walung singkal ring taro, Tumenggung Krian

Gudug basur miwah Demung si kala Bang punika sami daating mawisesa.


Ri antuk pragiwakan kria Paith Mangku Negera Pasung Gringıs, dados jagate ring

pulina Bali kalıntang trepti kalih gemuh raharja.


Kaketus saking Rajapurana

Drune Musium Bali

SEJARAH AKSARA BALI

 


TERIMAKASIH SUDAH MANGUNJUNGI BLOG JULDWIPAESCMART, JULDWIPAESCMART TEMPAT BERBAGI MATERI BAHASA BALI SERTA BERBAGAI INFORMASI FOREX , MODEL/STRATEGI PEMBELAJARAN, KARYA ILMIAH,TIPS, APLIKASI SERTA PENGALAMAN HIDUP PENULIS

AKSARA WREASTRA


A.     INDAYANG RESEPANG WACANA SEJARAH AKSARA RING SOR TUR TAMPENIN PITAKENNYANE!

 

Malajahin basa Bali karasayang meweh pisan antuk para sisiane duaning nganggen kalih aksara uawi huruf inggih punika aksara latin miwah aksara Bali. Sasuratan sane nganggen aksara Bali punika sane sering ngawinang jejeh para sisiane. Yadiastun asapunika, duaning aksara Balne pinaka warisan  budaya Bali sane kabaos adi luhung tur patut karajegang, para sisiane patut mautsaha melajahin aksara  Baline punika.Aksara Baline mawiwit saking India, sane ngranjing ka Indonesia miwah ka Bali nyarengin pengaruh kebudayaan Hindune. Manut Buku Pedoman Pasang Aksara Bali sane kamedalang antuk Dinas Kebudayaan Provinsi Bali warsa 2002, Aksara sane pinih kuno ring India mawasta Aksara Karosti. Selantur nyane Aksara Karosti nedunang Aksara Brahmi. Panglimbak selanturnyane, ring India Utara wenten Aksara Dewanegari sane kaanggen nyuratang basa Sansekerta, nanging ring India selatan wenten Aksara Pallawa sane kaanggen nyuratang basa Pallawa. Aksara Dewanegari miwah Pallawa punika sane ngelimbak ka Indonesia. Pinaka cihna panglimbaknyane ring Indonesia kapertama kakeniang ring Kutai (Kalimantan Timur) sajeroning Yupa masurat aksara Dewanegari. Ring Bali kakeniang stupa-stupa alit ring Pura Panataran Sasih (Pejeng) sane masurat aksara Pradewanegari.Ring Blanjong Sanur kakeniang tugu peringatan Sri Kesari Warmadewa sane masurat kalih aksara, inggih punika aksara Dewanegari miwah aksara Bali Kuna. Selanturnyane ring Bali nglimbak taler aksara Pallawa miwah aksara Semi Pallawa puniki raris nedunang aksara Kediri Kwadrat.Saking aksara Kediri Kwadrat puniki raris tedun aksar Jawi miwah aksara Bali.

 

Indayang cawis pitakene ring sor!

 

1.          Aksara sane pinih kuna ring India mawasta aksara?

2.          Napi Wastan aksarane sane kakeniang sajeroning yupa ring Kutai?

3.          Aksara sane kakeniang ring Pura penataran Sasih Pejeng mawasta aksara?

4.          Manut wacenan baduur aksara Baline mawit saking panegara?

5.          Abjad aksara Baline akehnyane wenten akuda?

6.          Abjad aksara baline sane kanggen nyuratang basa Bali lumrah kawastanin?

7.          Napi Aksara Sualalita punika?

8.          Aksara sane nedunang aksara Jawi miwah aksara Bali kawastanin aksara?

9.          Aksara napi ke sane ngelimbak ring India bagian utara?

10.      Aksara Bali katedunang saking Aksara napi?

Pasaur:

1.       ………………………………………………………………………………………………………

2.       ………………………………………………………………………………………………………

3.       ………………………………………………………………………………………………………

4.       ………………………………………………………………………………………………………

5.       ………………………………………………………………………………………………………

6.       ………………………………………………………………………………………………………

7.       ………………………………………………………………………………………………………

8.       ………………………………………………………………………………………………………

9.       ………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………

TUGAS SEMBAMAWACANA

 

Dibuat dengan Padlet