Anggah-Ungguhing Basa Bali
Cari kata, arti, dan tingkatan bahasa dengan mudah.
| Kata (Basa Bali) | Tingkatan | Arti (Indonesia) | Contoh Kalimat |
|---|
Cari kata, arti, dan tingkatan bahasa dengan mudah.
| Kata (Basa Bali) | Tingkatan | Arti (Indonesia) | Contoh Kalimat |
|---|
OM SWASTIASTU
Perkenankan nama asli saya I Made Juliadi supadi, lahir di Desa Tista Kecamatan Abang Kabupaten Karangasem. Sekarang ini saya bertempat tinggal di Denpsar sebari sambil berbagi pengalaman.
PERTIWIN TITIANGE SEBET
Petengé ento, langité waluya kadi kain selem misi manik-manik sunar-sunar. Bintang-bintangé pakedipdip ring ambara, buka sedek ngintip guminé ané suba kenyel. Tiang negak di sisin tukadé ané pidan ening, sakéwala jani maliah mawarna abu. Anginé ngesisir di kuping tiangé, ngaba orti ané tusing taen kabaosang manusa "guminé sedek ngeling".
“Napi sané ngawinang Jeroné sedih kadi asapuniki?” pitaken tiang ring buana agung?.
Tuara ada pasaut, tuah munyin don-donan tuh ané aas ngabidang. Punyan-punyan kayuné ané wayah ngenah cara pecalang ané suba kélangan bayu. Di selag-selagan akahné, lulu plastiké makenyijib cara tatu ané tusing nyak seger.
Tiang inget dugas cenik. Tukadé ené pidan dadi suluh langit. Tiang ajak timpal-timpalé maplalianan yeh tusing jejeh kena daki. Kedis-kedisé teka semengan, ngendingang gendingan ané tusing taen telah. Jani, munyinne suba maganti aji gerung-gerung mesin ma boo andus.
Dugas petengé ento tiang ngipi.
Di ipian tiangé, guminé masiluman dadi anak lingsir istri masaput tanah miwah don-donan. Penyingakanidané ening kadi damuh, nanging pipinidané belus ulian yeh peningalan.
“Ibu tusing gedeg teken manusa,” baosdané alus, “ibu tuah kenyel ngiwasin loban manusané.”
“Napi sané prasida kalaksanayang titiang?” pitaken tiang ngejer.
“Piara ja ibu buka cening miara keneh ceningé,” pasautdané.
“Yening keneh ceningé daki ulian iri hati, guminé lakar milu usak. Yening keneh ceningé kedas ulian tresna asih, buanané lakar buin maangkihan.”
Tiang enten dugas suryané endag. Tukadé nu mawarna daki, nanging keneh tiangé tusing cara ibi. Tiang ngawitin uli unduk ané cenik: ngedasasin lulu di sisin tukadé, najuk sarwa punyan-punyanan di natah, ngajakin cerik-ceriké apang tresna teken yeh miwah tanah.
Anaké pada kedek ningalin liman tiangé daki tur maendut, nanging tiang marasa sedek ngedasin dewek tiangé padidi.
Sasih-kudang sasih suba liwat. Yeh tukadé sayan makelo sayan ening. Kedis-kedisé buin teka, ngendingang gendingan ané suba makelo ilang. Lan sabilang tiang matinjo langit peteng, tiang marasa guminé tusing buin sepi (keto ne kenehang)
Ida kenyem.
Jani tiang ngresep, guminé tusing ja tuah lima ané magarapan, kewale kenehe ne patut eling.
Nyaga buana patuh teken nyaga keneh suci.
Miara gumi pateh teken miara dewek.
Sawireh rikala pertiwine sebet, sujatiné keneh manusané sedek engsap carané nresnain.
OM SWASTIASTU
Perkenankan nama asli saya I Made Juliadi supadi, lahir di Desa Tista Kecamatan Abang Kabupaten Karangasem. Sekarang ini saya bertempat tinggal di Denpsar sebari sambil berbagi pengalaman.
Di jalan, I Wayan mepapas ajak timpalné, I Madé Lodra. I Madé sedek negak di pos kamling, ngisi kopi, tur makenyem lantas nyapa I Wayan.
"Wih, Yan! Kal kija semengan gati? Sing luungan negak malu dini ngopi? Kondén masi pleték matan ainé," keto I Madé ngeraos sambilanga kedék.
I Wayan mareren akejep, lantas masaut banban, "Sing, Dé. Tiang lakar nenggala malu. Mumpung yéhé enu membah. Lamun telat, nyanan cariké tuh."
"Aduh, Yan, Yan. Eda kanti buka keto ngalih gae. Awaké suba tua, eda kanti tuyuh. Mending santai malu," I Madé buin nyolék.
I Wayan tusing peduli. Ia inget tekén pitutur bapané, “Lamun tusing seleg megae, sinah tusing lakar ngelah apa.” I Wayan lantas majalan ngalahin I Madé. "Sing kenken Dé, tiang sing takut tuyuh. Pang ada bekelang anggon pianak somah mani puan."
Dina berganti dina, sasih berganti sasih. I Wayan setata seleg magarapan. Ia tusing taen ngeluh yadiastun awakné leleh, kulitné geseng keni matan ai. Di carikné, padiné suba mulai kuning, mabuah mokoh-mokoh.
Sawalikné, I Madé Lodra setata males. Carikné tusing kaurus, padang teki tumbuh bet, tur padiné usak amah hama sawiréh tusing taen runguanga.
Dugas masan manyi (panen) teka, I Wayan Sudi demen pesan atiné. Padiné mupu liu. Ia ngidang meli baas, meli baju baru anggon pianakné, tur nyimpen pipis di LPD.
I Madé Lodra teka ka carikné I Wayan, nengil bengong ningalin asil panen I Wayan sané melimpah. I Madé merasa sebet tur nyesel.
"Beh, Yan. Mula saja buka munyin cainé," keto I Madé ngeraos, makunyit-di-alas (masemu sedih). "Ulian cai sing takut tuyuh, jani cai nemu bagia. Tiang ulian takut tuyuh, jani malah tiang uyuh."
I Wayan makenyem, lantas ngajakin I Madé negak. "Depang suba, Dé. Jani jalan garap bareng-bareng carik cainé. Asal iraga seleg, Astungkara Ida Sang Hyang Widhi ngicénin jalan."
Uling dina ento, I Madé Lodra malajah uli I Wayan. Ia tusing buin males, tur ngisi prinsip: Sing Takut Tuyuh, apang tusing puyung.
Judul: Tidak Takut Lelah
Langit masih remang-remang, matahari belum terlihat di ufuk timur. Namun, I Wayan Sudi sudah bangun, sibuk mencari cangkul dan capingnya di dapur. Pekerjaan I Wayan hanyalah seorang petani di pinggir desa. Meskipun udara masih dingin, ia tidak pernah terlambat pergi ke sawah.
Di jalan, I Wayan berpapasan dengan temannya, I Made Lodra. I Made sedang duduk di pos kamling, memegang kopi, lalu tersenyum dan menyapa I Wayan.
"Wih, Yan! Mau ke mana pagi-pagi sekali? Apa tidak lebih baik duduk dulu di sini ngopi? Matahari juga belum terbit," kata I Made sambil tertawa.
I Wayan berhenti sejenak, lalu menjawab dengan pelan, "Tidak, De. Saya mau membajak sawah dulu. Mumpung airnya masih mengalir. Kalau terlambat, nanti sawahnya kering."
"Aduh, Yan, Yan. Jangan sampai seperti itu mencari kerja. Badan sudah tua, jangan sampai kelelahan. Lebih baik santai dulu," I Made kembali menggoda.
I Wayan tidak peduli. Ia ingat nasihat ayahnya, "Jika tidak rajin bekerja, pasti tidak akan punya apa-apa." I Wayan lalu berjalan meninggalkan I Made. "Tidak apa-apa, De, saya tidak takut lelah. Biar ada bekal untuk anak istri di masa depan."
Hari berganti hari, bulan berganti bulan. I Wayan selalu rajin bekerja. Ia tidak pernah mengeluh meskipun badannya lelah, kulitnya gosong terkena matahari. Di sawahnya, padi sudah mulai menguning, berbuah gemuk-gemuk.
Sebaliknya, I Made Lodra selalu malas. Sawahnya tidak terurus, rumput liar tumbuh lebat, dan padinya rusak dimakan hama karena tidak pernah dipedulikan.
Saat musim panen tiba, I Wayan Sudi sangat senang hatinya. Padinya panen banyak. Ia bisa membeli beras, membeli baju baru untuk anaknya, dan menabung uang di LPD.
I Made Lodra datang ke sawah I Wayan, diam termenung melihat hasil panen I Wayan yang melimpah. I Made merasa sedih dan menyesal.
"Wah, Yan. Memang benar kata-katamu," ujar I Made dengan wajah sedih. "Karena kamu tidak takut lelah, sekarang kamu menemukan kebahagiaan. Saya karena takut lelah, sekarang malah saya yang susah."
I Wayan tersenyum, lalu mengajak I Made duduk. "Biarkanlah, De. Sekarang ayo kita garap bersama-sama sawahmu. Asal kita rajin, Astungkara Tuhan memberikan jalan."
Sejak hari itu, I Made Lodra belajar dari I Wayan. Ia tidak lagi malas, dan memegang prinsip: Tidak Takut Lelah, agar tidak kosong (hasilnya).
OM SWASTIASTU
Perkenankan nama asli saya I Made Juliadi supadi, lahir di Desa Tista Kecamatan Abang Kabupaten Karangasem. Sekarang ini saya bertempat tinggal di Denpsar sebari sambil berbagi pengalaman.
SMA NEGERI 1 ABANG (SMAGESA)
Anak-anak hebat, soal yang kalian hadapi hari ini bukan untuk menakuti kalian, tetapi untuk menunjukkan seberapa jauh kemampuan berpikir kalian sudah berkembang.
Ingat, kalian tidak diukur dari cepatnya menjawab, tetapi dari ketelitian, usaha, dan keberanian mencoba.
Tidak apa-apa jika belum yakin pada satu jawaban, karena dari proses berpikir itulah kemampuan kalian tumbuh.
Tes Formatif Seni Rupa - Kelas XI
| No | Nama | Kelas | Absen | Skor | Status | Aksi |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Belum ada siswa yang login | ||||||
OM SWASTIASTU
Perkenankan nama asli saya I Made Juliadi supadi, lahir di Desa Tista Kecamatan Abang Kabupaten Karangasem. Sekarang ini saya bertempat tinggal di Denpsar sebari sambil berbagi pengalaman.
Gancaran Bali inggih punika kasusastraan Bali sane katulis antuk basa gancaran (prosa), nénten ngangge parikrama puisi utawi tembang. Gancaran puniki dados salah satunggiling wangun kasusastraan sane populer ring kalangan masyarakat Bali.
(Prosa Bali adalah karya sastra Bali yang ditulis dengan bahasa prosa/bebas, tidak menggunakan aturan puisi atau tembang)
Satua Cenik (cerpen) inggih punika karangan gancaran sane cenikan tur ringkes, wantah nyariosang satunggil insiden kemanten, kawacen ring satunggil galah lungsuran, marupa 10 lembar utawi kurang.
(Cerpen adalah karangan prosa yang pendek dan ringkas, hanya menceritakan satu peristiwa saja, dapat dibaca dalam satu kali duduk, sekitar 10 halaman atau kurang)
Gagasan pokok utawi pikiran sentral sane dados dasar satua punika. Conto: kasih sayang, persahabatan, perjuangan.
Pelaku sane madue peran ring satua. Pragina puniki kawastanin tokoh ring basa Indonesia.
Cara pangripta nglimbakang karakter utawi watak pragina ring satua. Dados cara pengarang menggambarkan sifat tokoh.
Pabiasan utawi pikobet sane dados inti ring satua. Insiden puniki ngrerehang satua dados luwih menarik.
Genah, galah, tur suasana sane dados papan pragina masolah. Latar puniki madue telung soroh:
Rangkaian insiden ring satua sane madue sambung-rapetan. Alur puniki wenten telung jenis:
Insiden ring satua majeng saking purwaka → madya → wasana (awal → tengah → akhir) sacara kronologis.
Cariyos kaawiti saking wasana, terus mundur ka purwaka (flashback). Insiden ring masa lampau kaaturang.
Kombinasi alur maju tur mundur. Cariyos majeng-mundur dados luwih kompleks tur menarik.
Ajah-ajahan utawi pesan sane dados tujuan pangripta ring satua punika. Nilai luhur sane patut kauratiang.
Sang sane nyurat satua punika. Latar belakang tur biografi pangripta prasida mawentenan panglimbak ring karya sastranyane.
Nilai-nilai sane wenten ring satua, antuk lian:
Riwayat hidup pangripta sane prasida nglimbakang gaya penulisan tur pilihan tema ring karya sastranyane.
Satua sejarah kerajaan utawi leluhur
Conto: Babad Arya Damar, Babad Buleleng
Fabel, satua binatang sane madue pesan moral
Conto: I Kedis lan I Kokokan, I Sugih lan I Tiwas
Satua humor sane nglimbakang tokoh Pan Balang Tamak
Conto: Pan Balang Tamak Magae, Pan Balang Tamak Nyemak Don
Satua dua sadara sane madue watak bertolak belakang
Conto: I Cupak lan I Grantang (serakah vs baik hati)
Satua kera sane dados tokoh utama
Conto: I Lutung Teken I Blauk
Satua pasangan sane makueh pianak akeh
Conto: Men Brayut lan Pan Brayut (12 pianak)
Satua anak sane patuh ring orang tua
Conto: I Rajapala Bakti Teken Meme Bapa
Cerita sane tokohnyane buron (binatang)
Contoh: Sang Lutung tekén Sang Kekua, I Cicing tekén I Kambing
Cerita ngenenin kahuripan jadma (manusia)
Contoh: Pan Balang Tamak, I Belog, Pan Bungkling
Tokohnyane campuran (Buron/Manusa/Dewa)
Contoh: Cupak Grantang, Bawang Kesuna, Ni Diyah Tantri
Tema sehari-hari (pendidikan, sosial, tresna)
Contoh: Ring Sekolah, Virus Corona, Ngipi, Pegatin Yus
Tokoh baik sane dados pahlawan ring satua. Tokoh utama sane madue watak becik tur dados pusatnyane cariyos.
Conto: I Grantang (jujur, rajin, baik hati)
Tokoh jahat sane ngelawan protagonis. Tokoh sane madue watak corah tur dados penentang ring cariyos.
Conto: I Cupak (serakah, pemalas, iri hati)
Tokoh penengah sane netral. Tokoh sane dados perantara utawi pembawa perdamaian antara protagonis lan antagonis.
Conto: Sang Pendeta sane mawasta perkara
Tokoh pendukung sane ngewantu jalannyane cariyos. Tokoh sampingan sane mawentenan peran penting ring nglancarin alur satua.
Conto: I Kerta (timpal I Grantang), Ni Desak (parekan raja)
Tokoh sentral sane dados fokus ring satua. Pragina puniki paling akeh kacaritayang tur alur satua ngulangin solahnyane.
Conto: I Grantang wantah pragina pamucuk ring Satua I Cupak
Tokoh sane marengin tokoh utama. Pragina puniki ngewantu nglancarin cariyos nanging nénten dados fokus utama.
Conto: Ni Kerti (parekan sang putri), I Made (timpal I Cupak)
OM SWASTIASTU
Perkenankan nama asli saya I Made Juliadi supadi, lahir di Desa Tista Kecamatan Abang Kabupaten Karangasem. Sekarang ini saya bertempat tinggal di Denpsar sebari sambil berbagi pengalaman.